Home > denken 3.0, Ethiek, Filosofie > Waar komt god vandaan ?

Waar komt god vandaan ?

Deze vraag is natuurlijk een vraag voor ongelovigen.  Misschien ook wel voor gelovigen maar daar kan ik mij moeilijk in inleven. 

De mens stamt af van de chimpansee.  In de fysieke ontwikkeling is een ontwikkeling van de hersenen opgetreden die de ontwikkeling van taal en ander vormen van denkvermogen heeft gegeven.  Onze inzichten worden gedreven door onze waarnemingen.  Eerst denken we dat de wereld plat is en de hemel een soort dak erboven waar de zon in beweegt.  Zo zag Aristoteles het nog, in de prille fase van wetenschap.  Aristoteles heeft bijvoorbeeld ook de lucht waargenomen.  De omslag tussen niet bewust van iets en bewust van lucht.  Door proefjes met rook.  Waarnemingen ontwikkelen het denken en dan komen er nieuwe inzichten.  De wetenschap schrijdt voort en geeft nieuwe verklaringen, maar ook weer nieuwe waarnemingen.  De wereld blijkt rond en draait om de zon.  Darwin dacht dat de mens van de aap afstamt.  150 jaar later blijkt ons genetisch materiaal praktisch gelijk aan dat van de chimpansee.   Hij had dus zeerhoogstwaarschijnlijk gelijk.

De mens zoekt dus al heel lang naar “verklaringen” voor waarnemingen.  Dan is het begrijpelijk dat een fantasiewereld ontstaat van goden die zich bewegen door het dak van de wereld en ook mogelijk daaronder.  Deze wezens worden dan verantwoordelijk voor waarnemingen waar geen andere logische verklaring voor is.  Dus de bliksem wordt verklaard door Wodan te bedenken, die boos is en met zijn hamer loopt te smijten.  De menselijke fantasie is ruim toereikend.  De oude beschavingen hadden allemaal een godenwereld. 

Dat is op een gegeven moment veranderd, ergens zo’n 3000 jaar geleden.  Iemand heeft bedacht dat de godenwereld te complex is en niet werkt, en dat er maar één god is die alles bestiert.  Dat principe heeft zich verspreid van jodendom, naar christendom, naar islam.  Hindoes zijn polytheïstisch maar het Boeddhisme is ook een vorm van monotheïsme ook al is Boeddha geen god.  Een dergelijk inzicht kan niet gebaseerd zijn op een waarneming of fantasieverklaring van een waarneming.  De bliksem en allerlei andere verschijnselen waren er nog, en waren nog niet wetenschappelijk verklaard.  Dus hoe gaat dat ? 

Mogelijk hebben anderen hier al lang over nagedacht en ik ben benieuwd om daar wat van te ontdekken.  Dus verwijzingen zijn welkom. 

Mogelijk zit het in de menselijke beschaving en interactie.  De verlichting, zo’n 200 jaar geleden, heeft nieuwe inzichten gegeven over de mens die waren gebaseerd op de menselijke beschaving zelf.  Bijvoorbeeld de despoten in Europa en de misstanden leiden tot oordelen over deze despoten, en tot oordelen over de  inrichting van de staat.  Het inzicht dat mensen gelijk zijn leidt onontkoombaar tot het inzicht dat democratie de enige staatsvorm is met legitimiteit.  En onontkoombaar tot het inzicht van scheiding tussen kerk en staat.  En uiteindelijk tot bestorming van de Bastille. 

Dus het is voorstelbaar dat god is uitgevonden door een macht die god en het boek nodig had, voor het vestigen van een ethiek die een nieuwe staatsvorm mogelijk maakt.  In een tijd dat er nog geen politie en geen rechterlijke macht was.  Dat de strijdt in de godenwereld een chaos geeft die niet beheersbaar is, waar iedereen een willekeurige legitimiteit tot handelen uit kan ontlenen.  De tien geboden, de Torah kent er kennelijk 613, zijn dan een eerste leidraad van menselijke ethiek die een samenleving mogelijk maakt breder dan familie of stamverbanden.  Dan is het boek dus een eerste vorm van staatsinrichting en een soort ethiek 2.0.  Houvast to handelen van de mens die daar sterke behoefte aan heeft.   En god is dan de onzichtbare rechterlijke macht die oordelen velt, en mensen legitimitiet geeft tot handelen zoals straffen. 

De wereld bestaat louter uit natuurverschijnselen en uit mensen die dingen doen. Om iets te doen moeten we eerst iets denken.  Dus onze beschaving wordt voortgedreven door (wetenschappelijke) waarnemingen en op inzichten die daaruit voort komen.  Op ethiek en op kennis. 

Zit God dan in de weg en is hij gewoon over zijn houdbaarheidsdatum ?  Had hij een positieve invloed in het eerste millennium, en een minder positieve in de middeleeuwen, en op zijn retour sinds de verlichting ?  In Europa lijkt dat wel zo, maar elders nog niet.  Ook niet in de V.S.; merkwaardig eigenlijk.

Advertenties
  1. Stephan Verveen
    13/01/2010 om 00:01

    Hoi Mark,

    Met het adres van je weblog in je email signature kon ik het natuurlijk niet laten om even te kijken en… een reactie achter te laten!

    Vooropgesteld: erg leuk dat je dit bent gaan doen! Ook een bijzonder goed getroffen foto in de kop.

    Wat betreft deze specifieke posting: hoewel religies (waaronder atheïsme) de gemoederen vaak hoog op doen lopen wilde ik hier wel op reageren. Met name n.a.v. je opmerking over zelfstartend vermogen in ons laatste gesprek.

    Een wetenschapper als Dawkins spoort tegenwoordig Atheïsten om hun zienswijze stevig te verkondigen als tegenhanger voor de niet-wetenschappelijke domoren die gelovig zijn. Zie bijvoorbeeld zijn speech bij TED in 2002 http://vodpod.com/watch/2145439-ted-dawkins-on-militant-atheism-irreligion-org

    Het grote vertrouwen in het menselijke vermogen om fenomen op wetenschappelijke wijze te verklaren is is groter dan ooit. Toch zijn er genoeg wetenschappers die erkennen: ‘Hoe meer je weet, des te meer weet je hoe weinig je weet.’ Persoonlijk heb ik nog niet begrepen hoe iemand als Dawkins hier mee omgaat.

    Zelf heb ik in de afgelopen twee jaar mogen ervaren wat het betekent om je zelf te moeten motiveren. Om zelf te kiezen waar je aan wilt werken, waar je in wilt groeien, etc. In deze periode heeft de vraag “waar ligt je passie?” mee enorm bezig gehouden. Ondernemerschap had voor mij de belofte van bevrijding van kunstmatige randvoorwaarden en de kansen om m’n eigen unieke talenten-mix tot maximale ontplooing te brengen. Uiteraard bleek dit pad een heel stuk genuanceerder te liggen, ik heb een hoop geleeerd over het vinden van je “roeping” en het belang van dagelijks klein geluk.

    Wegens een interesse in de werking van hersenen en taal, heb ik de conclusie getrokken dat discussies over religie vs wetenschap voor een groot deel te herleiden zijn naar pure miscommunicatie. Wat de een god noemt, noemt de ander de natuur en die kan je eindeloos ver onderzoeken.

    Op dit punt ben ik ook erg benieuwd naar de mate van diepgang waarmee een wetenschapper als Dawkins zijn eigen zintuigelijke waarnemeningen onderzoekt. Hoe kan je ooit vast stellen dat werkelijkheid die je waarneemt niet een product is van je eigen fantastische bewustzijn?

    Ray Kurzweil voorspelde onlangs nog in Wintergasten dat medicijnen (o.b.v. nanorobotica van organsich materiaal) in de toekomst direct zullen ingrijpen op onze perceptie van de werkelijkheid.
    http://www.vpro.nl/programma/wintergasten/afleveringen/42571550/

    Maar… wellicht is het gewoon een kwestie van scheve verhoudingen: The future is already here – it is just unevenly distributed.

    • 13/01/2010 om 11:13

      Hoi Stephan, leuk dat je mij dit terug geeft. Heb de filmpjes bekeken. Ik had Kurzweil nog niet eerder gezien (wel iets van gelezen), en ik geloof hem wel over de komende 10-20 jaar. Singulariteit zit niet alleen in “het topje”; in de derde wereld sterven dagelijks mensen van de honger, ondanks dat alle technologie beschikbaar is om dat op te lossen (en ook alle geld). Hetzelfde geldt voor fossiele brandstof; alle technologie en geld is beschikbaar om daar allang mee gestopt te zijn, maar dat doen we niet. Het economisch model en de gevestigde orde houden dat tegen. Kurzweil zegt ook iets over de val van de Sovjet Unie. Vergelijk dat proces met Vietnam of Irak. Werkt niet. Iran zal vast het Sovjet model gaan volgen. China kiest een andere route maar ook “vreedzaam”. Ghandi was veel effectiever dan Che Guevara. Je kunt je dan zelfs het nut van tweede wereld oorlog afvragen, want hoe hadden wij geleefd als die niet was gevoerd ? Misschien wel precies zoals vandaag …
      Religie is veel minder invloedrijk dan in het begin van de Verlichting. Descartes was de eerste die een dood dier ging ontleden om het te begrijpen. Dat mocht niet van de paus. Je mocht alleen in een dier snijden om het op te eten. Het kan best zo zijn dat de kerk de wetenschap lang heeft opgehouden; misschien wel duizenden jaren want de technologie die Descartes gebruikte bestond uit scherpe mesjes van hard staal. Dat was er al een tijdje. En de Grieken hadden een stoommachine; nooit iets mee gedaan. Maar dat was vóór de scheiding der machten; de kerk was toen ook de staat en de wetgever. Dat is allang niet meer zo; de wetenschap heeft best veel ruimte. Het heeft zelden zin om “iets” te bestrijden. Het probleem van religie is niet het geloof in God. Het probleem van religie is de aandrang tot bekeren, en anderen een levenswijze op te leggen. Ik vind het geen probleem dat de paus zegt dat katholieken zich moeten onthouden van sex voor het huwelijk. Ik heb vind het wel een probleem dat de paus actief campagne voert tegen de verspreiding van condooms in Afrika, waardoor de verspreiding van aids onnodig groot is. Maar ga dus niet mee met Dawkins dat actief Atheïsme ons iets goeds zou brengen. Van mij mag Intelligent Design in de schoolboeken. Darwin had een theorie gebaseerd op visuele waarnemeningen. Nu kunnen we het genetisch materiaal van chimpansees en mensen vergelijken, en het DNA van neanderthalers analyseren en carbondaten. Ik heb er wel vertrouwen in dat “de mensheid” voortgaat en de antwoorden vindt. Overigens is het aantal “ietsisten” in Nederland heel groot (40% geloof ik). Mensen die dus afscheid hebben genomen van de beknelling van de kerk en de bijbel, maar wel in iets geloven. Miscchien is dat wel de opdracht voor gelovigen; onderzoek alles, behoud het goede (1 Thess. 5, 21). Mensen die in God willen geloven moeten dat gewoon doen en ik zie dus niets in activistisch atheïsme. Wel in mensen aanspreken op hun gedrag en het hebben van respect voor elkaar. En met elkaar spreken over wat “goed” is, zoals vrijheid van meningsuiting maar dan zonder onnodig kwetsen of beledigen. En dat soort lastige discussies.

  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s