Archief

Archive for the ‘Duurzaam’ Category

Greenwashing

07/05/2010 2 reacties

Greenwashing zijn activiteiten die bedrijven en andere organisaties (waaronder overigens ook goede doelen en overheden) uitvoeren om groener te lijken dan ze zijn.  Greenwashing heeft een negatieve bijklank, en dat is terecht.  Want groen lijken terwijl je het niet bent is fout.  Het is niet zozeer fout omdat je niet groen bent, want er is geen enkele wet of regel die organisaties verplicht om groen te doen, maar het is fout omdat je niet eerlijk bent. 

Maar alles heeft een positieve kant. Wat is nu positief aan greenwashing ?

Voor mij is groen doen positief.  De aarde warmt op of niet en elektrische auto’s zijn beter dan diesel of niet, maar daar gaat het niet om.  Het gaat om de manier waarop wij leven. Biologisch eten is niet bespoten. Niet bespoten met landbouwgif. Daardoor krijg je minder gif binnen en heb je minder kans op kanker. Maar daardoor worden er ook minder insectjes gedood, en daardoor komt er minder gif in de vogeltjes, etc.  En misschien is het wel verwaarloosbaar, maar het gaat om bewust leven en de betrokkenheid voelen met mensen, dieren en de aarde als geheel. Ik gun iedereen dat je dat intrinsiek voelt (ooit …), en vind dat iedereen moet leven naar zijn eigen gevoel en principes.

Nu was ik laatst bij een seminar op het ministerie van Economische Zaken.  Daar werd serieus gediscussieerd over groen doen, met als motivatie dat je er materieel beter van wordt.  Dus dat je meer spulletjes verkoopt als je wordt gezien als een betrokken en sociaal ondernemer.  Dat de relaties met je klanten beter en langer zijn, en dat mensen graag bij zo’n werkgever willen werken. Dat is geen greenwashing want dat is groen doen, maar dan niet vanuit een sterk innerlijk gevoel of principe, maar vanuit een materieel belang. 

Mijn eerste reactie was wat afwerend.  Want groen doen moet toch vanuit jezelf komen, vanuit een innerlijke motivatie ? 

Toch is groen doen positief, en greenwashing heeft ook iets positiefs.  Want kennelijk is groen de sociale norm geworden.  We leven nu kennelijk in een context die mensen die helemaal niet groen zijn, ertoe brengt om dat wel te doen of zelfs te doen alsof.  Ergens is dat natuurlijk juist heel erg positief.  Want, ondanks dat een dergelijke sociale druk bepaalde mensen er ook toe brengt om zich er juist tegen af te zetten, wil het zeggen dat groen doen nu de norm is. Ik denk dat de mensen die greenwashen uiteindelijk worden gedwongen om ook groen te gaan doen.  En de mensen die uit materieel belang groen doen, gaan die norm internaliseren en zo wordt alles dus groener.

Dus niet te negatief over de greenwashers ….  Ze zijn slechts de staartvolgers van een positieve trend.

The stone age

19/04/2010 1 reactie

The stone age did not end because we ran out of stones …

De bevolking

Ik zag op tv een interessant item de groei van de wereldbevolking op dit aardbolltje, en die is zorgelijk. We zijn binnen 100 jaar van 2 miljard naar 7 miljard mensen gegaan. Deze mensen hebben lang niet allemaal een leuk en gemakkelijk leven. Wij leven op olie en fosfaten. Wij produceren ons voedel op een intensieve manier.  Tomaten, paprika’s en champignons komen uit kassen en die moeten verwarmd worden.  De landbouw vereist grote hoeveelheden energieintensieve kunstmest die we onder andere maken van fosfaat, wat we afgraven in Algerije en die raakt nu snel op.  Zonder fossiele brandstof kunnen wij niet het voedsel produceren wat nodig is.  Nu ben ik optimist en denk wel dat we daar wel weer oplossingen voor gaan vinden.  Maar het is inderdaad nogal twijfelachtig dat we alle grondstoffen opmaken die we hebben. 

Wat is nu ?  Volgens het programma is het opmerkelijk dat bevolkingspolitiek een taboe is geworden. 

Ik ben atheïst en lees zelden de Bijbel.  De Genesis vertelt over Adam en Eva. Genesis 5 gaat over Adam en zijn familie. In totaal leefde Adam 930 jaar, en hij kreeg enorm veel kinderen.  Metusalach werd 969 jaar. Moet je voorstellen. Als die nu had geleefd dan had hij 902 jaar lang AOW gehad. Vergrijzing was een groot probleem. God was niet happy en vond de mensen slecht.  Toen dacht de HEER: Mijn levensgeest mag niet voor altijd in de mens blijven hangen, hij is immers niets meer dan vlees; hij mag niet langer dan 120 jaar leven. Noach was een van de zonen van Adam, en werd door God gevraagd om een ark te bouwen. Noach was 600 jaar oud toen de zondvloed kwam. In Genesis 9 belooft God dat er nooit meer een zondvloed komt. 

Het lijkt op het eerste gezicht een merkwaardig stuk tekst. Mogelijk is de bedoeling om de lezer vrede te geven met de eindigeheid van een mensenleven ?  Later wordt in de Bijbel natuurlijk wel gezegd dat de aarde van de mens is en die zich moet vermenigvuldigen. Hier lijkt het toch net alsof als de Bijbel zegt “genoeg is genoeg”.

Mao heeft in China drastische maatregelen genomen om de bevolking in te perken; de zogenaamde één kind politiek.  Anders was de wereldbevolking al veel groter geweest. Koningin Juliana zegt in de troonrede van 1977 letterlijk “Nederland is vol”, wat Wiegel en van Agt hadden opgeschreven. Dat ging niet over immigratie of asielzoekers, maar gewoon over de drukte in het land. Over files. Over beperkte recreatieruimte. Over het aantal mensen in het vondelpark in de zomer.

Twee miljard mensen is natuurlijk meer dan voldoende.  Die 2 miljard zouden gemiddeld een veel leuker leven hebben dan de 7 miljard nu, maar we gaan naar 10 miljard.  Bevolkingskrimp wordt door de beleidsmakers gezien als een ramp.  Als de bevolking krimpt dan gaat de prijs van de huizen omlaag en gaat de economische groei stagneren.  Nou en ?  We zouden economische groei moeten relateren aan “per hoofd van de bevolking”, en we zouden de échte kosten moeten bekijken.  Hoeven we geen nieuwe wegen aan te leggen en lossen de files zichzelf op. Kunnen we ons richten op geluk in plaats van op welvaart. Kan iedereen biologisch voedsel eten, en krijgen we dus veel minder landbouwgif in het grondwater en dus minder kanker. Kun je op elke golfbaan altijd terecht. Enzovoorts …

Taboes zijn niet goed, maar deze is wel erg belangrijk. Het gaat niet over de persoonlijke levenssfeer van mensen, maar om wetgeving en overheidsbeleid, en deze toetsen tegen de effecten op de bevolking. Niet alleen in Nederland overigens. Het begint bij het besef dat we moeten krimpen en niet groeien.

Consequent ?

De meeste mensen in mijn omgeving zijn redelijk intelligent en nemen nieuws tot zich, en weten dat wij de aarde zwaar belasten met broeikasgas en dat wij grote risico’s nemen met de toekomstig generaties. Zij weten ook dat wij dieren nogal middelmatig behandelen, om het maar eens voorzichtig uit te drukken. En dat vlees eten zo’n beetje het slechtste is wat je kunt doen. Het stoot extreem veel broeikasgas uit, de dieren leiden een miserabel leven, en het is ook niet erg gezond. Aan veel van wat wij doen kleven ecologische bezwaren, zoals het eten van aardbeien in de winter, onnodig rijden en vliegen, etc., etc. 

De afgelopen feestdagen “na Kopenhagen” zouden een uitgelezen moment voor reflectie kunnen zijn. Toch is dit geen populair gespreksonderwerp. Waarom maken veel intelligente mensen zich niet druk over de manier waarop wij leven ? Of lijken zij zich niet druk te maken ?

Eén van de redenen zou kunnen zijn dat mensen geen aanpassingen willen doen aan hun levensstijl; gewoon te veel moeite of te vervelend. Dus als je erg bewust wordt van dergelijke zaken, dat je daar dan consequenties uit moet trekken. We zijn nogal geprogrammeerd in automatismen, en deze aanpassen kost ook daadwerkelijk veel moeite en is niet leuk. Dus dan maar niet beginnen met denken en spreken.

Een tweede reden kan de sociale omgeving zijn. Mensen zijn kuddedieren en er zijn maar weinig voortrekkers. Dus pas als “de kudde” in beweging komt gaan mensen mee. En er zijn vele kudde’s en subkudde’s. Dus het “er bij horen” leidt tot desinteresse. Of het leidt tot angst dat de sociale acceptatie afneemt, dat je de kudde moet verlaten en moet toetreden tot een andere kudde; die der ecologisch bewusten. Een veel saaiere kudde !?! En wordt je daar wel geaccepteerd ?

Een derde mogelijke reden ligt wat dieper.  Het moreel doorlichten van de eigen levensstijl leidt tot een verontrustende ervaring, een morele Gestallt switch.  Opeens ben je niet meer de held van je eigen levensverhaal maar de schurk. En mogelijk dat mensen moeite hebben om met dat idee te leven. Het geweten sussen is dan een goede (tijdelijke) strategie.

Het probleem van broeikasgas is natuurlijk niet het beetje broeikasgas dat een individu uitstoot in zijn leven. Dat is verwaarloosbaar. Het probleem is dat er te veel mensen zijn die dat doen.  Het schuldgevoel komt voort uit een onderliggende waarde, dat mensen een gelijke positie hebben. Dus als er minder broeikasgas uitgestoten moet worden, dat iedereen zijn steentje moet bijdragen. Dat is weliswaar niet de realiteit van onze samenleving want de westerse wereld is verantwoordelijk voor 95% van het broeikasgasprobleem. We doen het wel, maar we zeggen niet “ik heb meer recht om broeikasgas uit te stoten dan een Afrikaan”. Op deze waarde is de slavernij afgeschaft. Niemand zegt dus ‘ach dat kleine beetje broeikasgas wat ik uitstoot is niet zo belangrijk’ of ‘ik heb het recht om meer uit te stoten dan een ander’. Omdat het niet houdbaar is.

Wij zijn allen consument en burger, zeg maar consuburger, en leven in een zeer welvarend democratisch land waar niemand sterft van de honger. We zijn dan ook in een de luxe positie om wat te doen. Doen in gedrag als consument, en doen als burger in democratische besluitvorming die beslist over “het systeem” waarin wij in leven. 

Het systeem bepaalt in hoge mate de uitstoot. Als je met de trein reist, dan stoot je geen broeikasgas uit.  Althans niet direct.  Wel indirect omdat de elektriciteit wordt opgewekt door kolencentrales, maar daar kun je als treinreiziger niets aan doen. Op termijn wel als burger, door op een partij te stemmen die wil investeren in groene stroomopwekking. En als je je tank vol gooit en veel accijns betaalt, dan bepaal je niet wat er met die accijns gedaan wordt.

Als de overheid LED lampen verplicht stelt, wetten uitvaardigt over de ruimte die een kip minimaal beschikbaar moet hebben, en goede ecotaxen invoert die slechte producten duurder maakt, dan gaat het gedrag vanzelf schuiven. Dat vereist een bewustzijn bij de burgers waar de politiek haar gedrag op afstemt. 

Hitler was vegetariër en de nazi’s hadden zeer goede wetten ter bescherming van dieren, maar Hitler was geen goed mens. Socrates, Plato, Newton, Darwin, Rousseau, Descartes, Einstein en Ghandi waren vegetariër. Dus denken leidt misschien uiteindelijk inderdaad wel tot aanpassing van gedrag. 

Beter een bewuste burger die er niet naar leeft, dan iemand die er niet over wil denken. Zondigen mag en het leven moet wel leuk zijn … Hypocriet is beter dan ontkennen en wegkijken.

India heeft ruim 300 miljoen vegetariërs. Nederland telt 750.000 vegetariërs en daar zijn hele leuke bij. Als Flexitariër (part time vegetariër) zijn cool wordt of juist hot, dan helpt dat ook natuurlijk. Dus graag waardering voor de ecohelden, ook als je het zelf niet bent.

Nou en ?

27/12/2009 1 reactie

Over duurzaamheid wordt nu veel geschreven.  En dan gaat het bijvoorbeeld over een warme truiendag.  Het beeld is simpel; we zetten allemaal de thermostaat een graadje lager en dan verbruiken we minder energie en stoten dus minder broeikasgas uit.  Een ander simpel beeld is de macht van de consument.  Als die iets wil dan komt het goed.  Maar ingeval van broeikasgas is dat niet zo belangrijk denk ik.  Want hoeveel mensen willen er nu in de kou gaan zitten of minder vlees eten ?  Een beetje bewustzijn kan geen kwaad, en dus niet je huis op 21 graden als je er niet bent want daar heeft niemand wat aan.  Ik heb best respect voor mensen die een warme trui aan doen of die korter douchen, maar ik zal dat niet doen.  Ik eet wel een beetje minder vlees.  En ik gebruik mijn droger niet meer en dat bespaart, maar dat doet geen afbreuk aan mijn comfort; het is een heel kleine moeite om de was op een rekje te gooien. En het scheelt twee keer bukken om het in- en uit de droger te halen (mijn droger staat op de grond).  

Allemaal prima en door bewustzijn van de consument kun je best een paar procentjes besparen.  Maar er moeten politieke keuzes gemaakt worden die het probleem niet bij de consument leggen. Daarmee kom je echt nooit in de buurt van CO2 neutraal. Ooit heeft de politiek fosfaathoudende wasmiddlen verboden ondanks een enorme tegen-lobby van de wasmiddelenfabrikanten.  Dan blijkt dat het helemaal niet moeilijk is om prima wasmiddelen te maken zonder fosfaat.  Eenmaal ingevoerd hoor je er niemand meer over. 

Voor energie geldt in hoge mate hetzelfde. Het verschil met wasmiddelen is waarschijnlijk dat het fosfaatprobleem direct en begrijpbaar is “fosfaat is slecht voor ons milieu, dus stoppen”, terwijl de energiediscussie wat complexer is.  Waarom niet zeggen “we gaan geen CO2 meer uitstoten” net als met fosfaat ? 

Dan komen er een aantal argumenten die de discussie bijzonder verwarren.

 De eerste discussie is die over geld; “dat is veel duurder”.  Windenergie en zonneenergie zijn  veel duurder dan fossiele brandstoffen.  Dat komt omdat CO2 uitstoten vooralsnog gratis is.  Als we de kosten van dijkverhogingen en alle andere maatregelen die de CO2 uitstoot veroorzaken mee zouden tellen, dan zou het plaatje wel eens anders kunnen zijn.  Maar omdat die kosten niet meegeteld worden lijken fossiele brandstoffen veel goekoper.  

De dan is het duurder; nou en ? 

Nieuwe technologie creëert veel werkgelegenheid, en van economisch en technologisch voorop is Nederland nog nooit slechter geworden.  Maar hoeveel duurder is het dan ? 

Het produceren van een kWh windenergie (feed in) kost 7 cent, en een kWh van een kolencentrale kost 4 cent.  Althans dat hoorde ik op de radio.  Als dat zo is dan lijkt het bijna dubbel zo duur.  Dan zou de stroomprijs die een consument betaalt van 25 cent naar 28 cent gaan.  Een verhoging van amper 10%.  Is dat een ramp ? 

Een ton CO2 opslaan onder Barendrecht kost €75, en dat wordt gesubsidieerd …  Dat zit niet in die 4 cent.  Opslaan wordt ongetwijfeld goedkoper als de technologie verder wordt ontwikkeld, en we moeten CO2 opslaan.  

Verwarring is de grootste vijand van voortgang.  Het moet toch mogelijk zijn om een eenvoudig plaatje te maken van de beste energietoekomst, wat ook voor eenvoudige mensen als politici en geïnteresseerde burgers te begrijpen is ?  Wie kan mij daar naar verwijzen ?

Denken 3.0

De innovatie van het denken.  Dat is wat de wereld voortdrijft in “de goede richting”.  Inzichten die mensen opdoen, die zijn gebaseerd op wetenschappelijke waarnemingen en op redelijke rede. 

De verlichting heeft ons veel goeds gebracht.  Vrijheid, democratie, ‘gelijke’ kansen en welvaart.  Vrijheid van denken en meningsuiting zijn waarschijnlijk wel het fundament. 

In 1970 heeft de club van Rome haar rapport gepubliceerd “grenzen aan de groei”.  Het heeft decennia geduurd voordat de conclusies werden geaccpeteerd en dan duurt het nog decennia voordat adquate actie wordt ondernomen. In Kopenhagen is dat nog niet gelukt.  Maar inmiddels is de mens wel doorgedrongen dat er iets moet gebeuren.  In democratische landen gaat dat ook gebeuren, al ijlt “de politiek” wel erg na.  En nog steeds zijn het vaak lapmiddelen.

De technologie stelt ons in staat om nieuwe inzichten steeds sneller over de wereld te verspreiden.  Maar wat zijn eigenlijk de grote nieuwe inzichten in deze tijd ?  Wat is  “Denken 3.0” ?

Kopenhagen ?

Ik heb de afgelopen week een aantal denkmomenten gehad over duurzame ethiek.  Eerst een verhaaltje van Wubbo Okkels op de Clean Drinks bijeenkomst in het Lloyd hotel in Amsterdam.  Later zag ik Diederik Samsom in discussie met een “Jules Deelder” van de PVV.  En daarna een discussie bij de NL15 bijeenkomst van Mindz in Utrecht.  Daarnaast natuurlijk een stroom van nieuws en achtergronden over Kopenhagen.

Een terugkerend thema is de vraag of de aarde wel opwarmt, en dat er wel 31.500 wetenschappers zijn die zeggen dat het niet zo is, of dat het niet de schuld van de mens is.  De PVV zegt zelfs “wij kunnen wel iets doen aan het milieu maar niet aan het klimaat”.  Overigens kun je dan wel constateren dat de PVV veel betere mediatrainers gebruikt dan de PvdA.  Eerlijk gezegd heb ik daar wel een soort van bewondering voor, hoe de sfeer en stemming wordt gedicteerd door de tweede garnituur van de PVV. 

Voor zover ik het begrijp is er geen wetenschapper die ontkent dat de hoeveelheid broeikasgas in de atmosfeer in 100 jaar verdubbelt, tot het niveau van de laatste ijstijd  500.000 jaar geleden.  Dat wordt veroorzaakt doordat wij de olie, die zich in 100 miljoen jaar heeft gevormd uit plantaardig materiaal, er in 100 jaar doorheen jagen.  Meer dan 95% van deze uitstoot komt voor rekening van de westerse wereld; Europa, Noord Amerika en Australië.  De ontwikkelende landen beginnen nu pas een beetje mee te blazen.  De aarde warmt zeer hoogstwaarschlijk op.  Er zijn ook theoriën die de andere kant op wijzen.  En dat de vorm van de aarde verandert (de wereld is wel bijna rond, maar niet helemaal door de middelpuntvliedende kracht en door het gewicht van bergen en van het ijs op Groenland en op de Zuidpool).  Dat de aarde uit zijn tol is geraakt en de polen ooit anders lagen.

Een ding is zeker; wij kunnen niet zeker weten wat de effecten zijn van ons handelen.  Als 95% van de wetenschappers iets zegt, dan is het niet zeker.  En deze 95% zegt ook niet dat het 100% zeker is dat ….  Van de 5% die wordt aangehaald zegt niemand dat er zeker geen ecologische ramp zal gebeuren door de concentraties broeikasgas.  Iemand die zegt 100% zeker te zijn wat er gaat gebeuren is geen wetenschapper. 

De vraag is niet hoe zeker het is.  De vraag is wat ons het recht geeft om zo te handelen.  Wat ons het recht geeft om dergelijke risico’s te nemen.

Snel CO2 neutraal worden is mogelijk.  Het kost alleen wat meer op de korte termijn.  Waarschijnlijk niet eens zo heel veel meer. 

In de tien geboden staat niets over broeikasgas.  Maar als wij zorg willen dragen voor onze soort, dan moeten we zeggen “gij zult deze wereld niet slechter achterlaten dan gij deze heeft aangetroffen”.  Als wij een serieuze drang tot leven hebben en de menselijke soort in stand willen houden, dan moeten we dit als ethisch principe adopteren.