Archief

Archive for the ‘Moraal’ Category

Over reageren

15/05/2010 1 reactie

Soms vraag ik mij af waarom we  geen maat weten te houden.  Het “incident op de dam” is daar een voorbeeld van. Een zwerver roept wat, twee mensen roepen wat terug, en binnen de kortste keren is er paniek.  Daar kan ik mij nog wel wat bij voorstellen.  Als je de volgende ochtend de kranten leest die het met grote koppen op de voorpagina plaatsen, dan vraag ík mij af of er niets interessants is gebeurd in de wereld.  Maar dat is “het volk”.  Behoefte aan sensatie ?  Pas echt verbaasd ben ik dat deze zwerver langer wordt vastgehouden onder voorwendsel “bedreiging van de koningin”, terwijl hij alleen maar wat riep van achteruit, want anders is het vergrijp niet ernstig genoeg. Beetje ver gezocht. Wat bezielt ambtsdragers om zo te handelen ?  Opblazen in plaats van terugbrengen tot normale proporties.  Angst voor kritiek ?

Waarom moet de binnenstad van Rotterdam drooggelegd worden voor een voetbalwedstrijd waar geeneens supporters van Ajax bij mogen zijn ?  Beetje merkwaardig toch ? Angst voor kritiek ?  Dat er niets, maar dan ook niets, mag gebeuren ?

In de laatste tien jaar, dus inclusief 9/11, zijn er in de Verenigde Staten meer mensen overleden aan pinda alergie dan aan terrorisme. Weet je hoeveel geld er wordt besteed aan het oplossen van pinda alergie ?  Ik niet, maar het zal niet heel veel zijn denk ik. 

Minister Klink heeft een slordige 300 miljoen Euro uitgegeven aan vaccins die tegen hun houdbaarheidsdatum aanliepen om een griepje te voorkomen. Nederland liep geen gevaar en dat wisten de experts best wel. Dat de farmaceutische industrie dit bij elkaar gelobbyd heeft kan ik wel begrijpen; financieel belang. Maar dat de politiek er geen weerstand tegen kan bieden is toch eigenlijk triest.  Want het is gewoon weer 20,- per Nederlander.  

Mijn vader zei wel eens “doe maar gewoon dan doen je al gek genoeg”.  Dat is niet erg aardig natuurlijk, maar misschien wel een goed advies.  Het tempert een beetje zal ik maar zeggen. Kennelijk wordt temperen niet meer zo gewaardeerd. En risico’s nemen ook niet. Kunnen ambtsdragers niet meer uitleggen dat er “calculated risks” zijn, en dat juist ook het vak is ?

Goed nieuws is geen nieuws en “het volk” reageert emotioneel en houdt ook van sensatie.  Behoeft aan opwinding. Ik heb het nog niet eens over Ruben gehad. Is het de natuur van mensen, die zulke spanning nodig hebben en deze in het echte leven juist proberen te minimaliseren met allerlei verzekeringen en pensioenen en wat dies meer zei, en vinden dat “de overheid” alles moet oplossen.  En de zelfgekozen saaiheid compenseren met sensatiezucht die ver van jezelf af staat ?

Zouden politici die moed tonen daadwerkelijk niet gewaardeerd worden uiteindelijk ?

Dit stukje gaat niet over reageren maar over overreageren.  En echt begrijpen doe ik het toch niet.

Greenwashing

07/05/2010 2 reacties

Greenwashing zijn activiteiten die bedrijven en andere organisaties (waaronder overigens ook goede doelen en overheden) uitvoeren om groener te lijken dan ze zijn.  Greenwashing heeft een negatieve bijklank, en dat is terecht.  Want groen lijken terwijl je het niet bent is fout.  Het is niet zozeer fout omdat je niet groen bent, want er is geen enkele wet of regel die organisaties verplicht om groen te doen, maar het is fout omdat je niet eerlijk bent. 

Maar alles heeft een positieve kant. Wat is nu positief aan greenwashing ?

Voor mij is groen doen positief.  De aarde warmt op of niet en elektrische auto’s zijn beter dan diesel of niet, maar daar gaat het niet om.  Het gaat om de manier waarop wij leven. Biologisch eten is niet bespoten. Niet bespoten met landbouwgif. Daardoor krijg je minder gif binnen en heb je minder kans op kanker. Maar daardoor worden er ook minder insectjes gedood, en daardoor komt er minder gif in de vogeltjes, etc.  En misschien is het wel verwaarloosbaar, maar het gaat om bewust leven en de betrokkenheid voelen met mensen, dieren en de aarde als geheel. Ik gun iedereen dat je dat intrinsiek voelt (ooit …), en vind dat iedereen moet leven naar zijn eigen gevoel en principes.

Nu was ik laatst bij een seminar op het ministerie van Economische Zaken.  Daar werd serieus gediscussieerd over groen doen, met als motivatie dat je er materieel beter van wordt.  Dus dat je meer spulletjes verkoopt als je wordt gezien als een betrokken en sociaal ondernemer.  Dat de relaties met je klanten beter en langer zijn, en dat mensen graag bij zo’n werkgever willen werken. Dat is geen greenwashing want dat is groen doen, maar dan niet vanuit een sterk innerlijk gevoel of principe, maar vanuit een materieel belang. 

Mijn eerste reactie was wat afwerend.  Want groen doen moet toch vanuit jezelf komen, vanuit een innerlijke motivatie ? 

Toch is groen doen positief, en greenwashing heeft ook iets positiefs.  Want kennelijk is groen de sociale norm geworden.  We leven nu kennelijk in een context die mensen die helemaal niet groen zijn, ertoe brengt om dat wel te doen of zelfs te doen alsof.  Ergens is dat natuurlijk juist heel erg positief.  Want, ondanks dat een dergelijke sociale druk bepaalde mensen er ook toe brengt om zich er juist tegen af te zetten, wil het zeggen dat groen doen nu de norm is. Ik denk dat de mensen die greenwashen uiteindelijk worden gedwongen om ook groen te gaan doen.  En de mensen die uit materieel belang groen doen, gaan die norm internaliseren en zo wordt alles dus groener.

Dus niet te negatief over de greenwashers ….  Ze zijn slechts de staartvolgers van een positieve trend.

De bevolking

Ik zag op tv een interessant item de groei van de wereldbevolking op dit aardbolltje, en die is zorgelijk. We zijn binnen 100 jaar van 2 miljard naar 7 miljard mensen gegaan. Deze mensen hebben lang niet allemaal een leuk en gemakkelijk leven. Wij leven op olie en fosfaten. Wij produceren ons voedel op een intensieve manier.  Tomaten, paprika’s en champignons komen uit kassen en die moeten verwarmd worden.  De landbouw vereist grote hoeveelheden energieintensieve kunstmest die we onder andere maken van fosfaat, wat we afgraven in Algerije en die raakt nu snel op.  Zonder fossiele brandstof kunnen wij niet het voedsel produceren wat nodig is.  Nu ben ik optimist en denk wel dat we daar wel weer oplossingen voor gaan vinden.  Maar het is inderdaad nogal twijfelachtig dat we alle grondstoffen opmaken die we hebben. 

Wat is nu ?  Volgens het programma is het opmerkelijk dat bevolkingspolitiek een taboe is geworden. 

Ik ben atheïst en lees zelden de Bijbel.  De Genesis vertelt over Adam en Eva. Genesis 5 gaat over Adam en zijn familie. In totaal leefde Adam 930 jaar, en hij kreeg enorm veel kinderen.  Metusalach werd 969 jaar. Moet je voorstellen. Als die nu had geleefd dan had hij 902 jaar lang AOW gehad. Vergrijzing was een groot probleem. God was niet happy en vond de mensen slecht.  Toen dacht de HEER: Mijn levensgeest mag niet voor altijd in de mens blijven hangen, hij is immers niets meer dan vlees; hij mag niet langer dan 120 jaar leven. Noach was een van de zonen van Adam, en werd door God gevraagd om een ark te bouwen. Noach was 600 jaar oud toen de zondvloed kwam. In Genesis 9 belooft God dat er nooit meer een zondvloed komt. 

Het lijkt op het eerste gezicht een merkwaardig stuk tekst. Mogelijk is de bedoeling om de lezer vrede te geven met de eindigeheid van een mensenleven ?  Later wordt in de Bijbel natuurlijk wel gezegd dat de aarde van de mens is en die zich moet vermenigvuldigen. Hier lijkt het toch net alsof als de Bijbel zegt “genoeg is genoeg”.

Mao heeft in China drastische maatregelen genomen om de bevolking in te perken; de zogenaamde één kind politiek.  Anders was de wereldbevolking al veel groter geweest. Koningin Juliana zegt in de troonrede van 1977 letterlijk “Nederland is vol”, wat Wiegel en van Agt hadden opgeschreven. Dat ging niet over immigratie of asielzoekers, maar gewoon over de drukte in het land. Over files. Over beperkte recreatieruimte. Over het aantal mensen in het vondelpark in de zomer.

Twee miljard mensen is natuurlijk meer dan voldoende.  Die 2 miljard zouden gemiddeld een veel leuker leven hebben dan de 7 miljard nu, maar we gaan naar 10 miljard.  Bevolkingskrimp wordt door de beleidsmakers gezien als een ramp.  Als de bevolking krimpt dan gaat de prijs van de huizen omlaag en gaat de economische groei stagneren.  Nou en ?  We zouden economische groei moeten relateren aan “per hoofd van de bevolking”, en we zouden de échte kosten moeten bekijken.  Hoeven we geen nieuwe wegen aan te leggen en lossen de files zichzelf op. Kunnen we ons richten op geluk in plaats van op welvaart. Kan iedereen biologisch voedsel eten, en krijgen we dus veel minder landbouwgif in het grondwater en dus minder kanker. Kun je op elke golfbaan altijd terecht. Enzovoorts …

Taboes zijn niet goed, maar deze is wel erg belangrijk. Het gaat niet over de persoonlijke levenssfeer van mensen, maar om wetgeving en overheidsbeleid, en deze toetsen tegen de effecten op de bevolking. Niet alleen in Nederland overigens. Het begint bij het besef dat we moeten krimpen en niet groeien.

Anne en Göbbels

Afgelopen woensdag ben ik naar het toneelstuk “Anne en Göbbels” geweest, uitgenodigd door Therese.  Anne is Anne Frank en haar dagboek Kitty, en Göbbels is één van de Nazi-voormannen en aanjagers van de Holocaust, en zijn dagboek.  In het stuk worden deze twee personen neergezet lezend uit hun dagboek, die uiteindelijk ongeveer gelijk hun leven verliezen.  Anne in Auswitchz. Göbbels heeft zijn kinderen omgebracht en toen met zijn vrouw zelfmoord gepleegd om zo aan gevangenneming door de geallieerden of Russen te ontkomen.  Toen was Göbbels wereldberucht en had nog nooit iemand van Anne Frank gehoord. Ik ben benieuwd hoe bekend Göbbels nu nog is; kennen de jongere generaties hem nog ? 

Het contrast in dit stuk is interessant, maar de parallellen ook.  Göbbels had een horrelvoet en was in zijn jeugd een bijzonder eenzaam jongetje. Hij mocht nooit meevoetballen. Deze eenzaamheid wordt versterkt in de maatschappelijke context. Duitsland was zeer zwak was na de eerste wereldoorlog. Militair en economisch zwak en moreel onzeker. Uiteindelijk kon hij een identiteit verwerven door zich aan te sluiten bij de Nationaal Socialistische Partij die scherp speelde op de eigenwaarde van het Duitse volk, en zijn scherpe geest heeft hem aan een carriere geholpen.  Zijn carriere heeft hem weer aan een vrouw en kinderen geholpen. 

Het is voor mij moeilijk om naar zo’n stuk te kijken zonder naar “vandaag” te spiegelen, maar misschien is dat ook wel het nut van geschiedenis. 

Anne is zonder enig voorbehoud slachtoffer van haar tijd, en dat mag niet mogen. Zij kon er echt niets aan doen. Het moreel verval was zo groot dat mensen niet “alleen” gediscrimineerd en kansarm werden, maar zelfs actief uitgeroeid.  Is Göbbels slachtoffer van zijn tijd ?  Het is een eenzaam jongetje dat wordt meegesleept in de ontwikkelingen van die tijd over een periode van bijna 20 jaar.  Zijn ontwikkeling is wel een begrijpelijk proces dat relatief langzaam gaat want in 10 jaar kun je heel erg van mening veranderen, zeker als je weinig eigenwaarde hebt.  Maar Göbbels was intelligent en hoog opgeleid en had dus ook veel te kiezen in het leven. Dat wordt ook aangetoond door zijn zelfgekozen dood, en dat van zijn vrouw en kinderen. Ik kan hem niet als slachtoffer zien.

De omstandigheden zijn ook interessant; onzekerheid over het leven en de toekomst en een gebrek aan eigenwaarde. En dan iets buiten jezelf of onszelf de schuld geven; dat leidt een beetje af. Dan ben je zelf geen “loser” maar ligt het aan de omstandigheden en aan anderen. En dat is soms natuurlijk ook gewoon zo; zie Anne. In de psychologie liggen de parallen met nu.  Veel mensen zijn terecht onzeker. De zekerheid van een vaste baan is weg en boven de 50 kom je moeilijk aan de bak, en ben je min of meer gedwongen om als zzp’er aan de slag te gaan.  Dat geldt niet alleen voor hoger opgeleiden, maar ook veel uitvoerende beroepen (bij de Hoogovens, in de bouw, de postbode, vorkheftruckchauffeurs, etc.) worden vanuit flexpools ingezet met weinig zekerheden, en hoe zit het nog met het pensioen ?  De erosie van de verzorgingsstaat loopt al enige decennia, en de onzekerheid wordt natuurlijk enorm versterkt door de crisis. De opkomst van de PVV en de angst voor de islam heeft daar vast wel iets mee van doen. Hoe gaat dat verder ?  Mugabe is als Marxist begonnen, dus in één leven kan veel veranderen. We leven in een interessante tijd zullen we maar zeggen.

Consequent ?

De meeste mensen in mijn omgeving zijn redelijk intelligent en nemen nieuws tot zich, en weten dat wij de aarde zwaar belasten met broeikasgas en dat wij grote risico’s nemen met de toekomstig generaties. Zij weten ook dat wij dieren nogal middelmatig behandelen, om het maar eens voorzichtig uit te drukken. En dat vlees eten zo’n beetje het slechtste is wat je kunt doen. Het stoot extreem veel broeikasgas uit, de dieren leiden een miserabel leven, en het is ook niet erg gezond. Aan veel van wat wij doen kleven ecologische bezwaren, zoals het eten van aardbeien in de winter, onnodig rijden en vliegen, etc., etc. 

De afgelopen feestdagen “na Kopenhagen” zouden een uitgelezen moment voor reflectie kunnen zijn. Toch is dit geen populair gespreksonderwerp. Waarom maken veel intelligente mensen zich niet druk over de manier waarop wij leven ? Of lijken zij zich niet druk te maken ?

Eén van de redenen zou kunnen zijn dat mensen geen aanpassingen willen doen aan hun levensstijl; gewoon te veel moeite of te vervelend. Dus als je erg bewust wordt van dergelijke zaken, dat je daar dan consequenties uit moet trekken. We zijn nogal geprogrammeerd in automatismen, en deze aanpassen kost ook daadwerkelijk veel moeite en is niet leuk. Dus dan maar niet beginnen met denken en spreken.

Een tweede reden kan de sociale omgeving zijn. Mensen zijn kuddedieren en er zijn maar weinig voortrekkers. Dus pas als “de kudde” in beweging komt gaan mensen mee. En er zijn vele kudde’s en subkudde’s. Dus het “er bij horen” leidt tot desinteresse. Of het leidt tot angst dat de sociale acceptatie afneemt, dat je de kudde moet verlaten en moet toetreden tot een andere kudde; die der ecologisch bewusten. Een veel saaiere kudde !?! En wordt je daar wel geaccepteerd ?

Een derde mogelijke reden ligt wat dieper.  Het moreel doorlichten van de eigen levensstijl leidt tot een verontrustende ervaring, een morele Gestallt switch.  Opeens ben je niet meer de held van je eigen levensverhaal maar de schurk. En mogelijk dat mensen moeite hebben om met dat idee te leven. Het geweten sussen is dan een goede (tijdelijke) strategie.

Het probleem van broeikasgas is natuurlijk niet het beetje broeikasgas dat een individu uitstoot in zijn leven. Dat is verwaarloosbaar. Het probleem is dat er te veel mensen zijn die dat doen.  Het schuldgevoel komt voort uit een onderliggende waarde, dat mensen een gelijke positie hebben. Dus als er minder broeikasgas uitgestoten moet worden, dat iedereen zijn steentje moet bijdragen. Dat is weliswaar niet de realiteit van onze samenleving want de westerse wereld is verantwoordelijk voor 95% van het broeikasgasprobleem. We doen het wel, maar we zeggen niet “ik heb meer recht om broeikasgas uit te stoten dan een Afrikaan”. Op deze waarde is de slavernij afgeschaft. Niemand zegt dus ‘ach dat kleine beetje broeikasgas wat ik uitstoot is niet zo belangrijk’ of ‘ik heb het recht om meer uit te stoten dan een ander’. Omdat het niet houdbaar is.

Wij zijn allen consument en burger, zeg maar consuburger, en leven in een zeer welvarend democratisch land waar niemand sterft van de honger. We zijn dan ook in een de luxe positie om wat te doen. Doen in gedrag als consument, en doen als burger in democratische besluitvorming die beslist over “het systeem” waarin wij in leven. 

Het systeem bepaalt in hoge mate de uitstoot. Als je met de trein reist, dan stoot je geen broeikasgas uit.  Althans niet direct.  Wel indirect omdat de elektriciteit wordt opgewekt door kolencentrales, maar daar kun je als treinreiziger niets aan doen. Op termijn wel als burger, door op een partij te stemmen die wil investeren in groene stroomopwekking. En als je je tank vol gooit en veel accijns betaalt, dan bepaal je niet wat er met die accijns gedaan wordt.

Als de overheid LED lampen verplicht stelt, wetten uitvaardigt over de ruimte die een kip minimaal beschikbaar moet hebben, en goede ecotaxen invoert die slechte producten duurder maakt, dan gaat het gedrag vanzelf schuiven. Dat vereist een bewustzijn bij de burgers waar de politiek haar gedrag op afstemt. 

Hitler was vegetariër en de nazi’s hadden zeer goede wetten ter bescherming van dieren, maar Hitler was geen goed mens. Socrates, Plato, Newton, Darwin, Rousseau, Descartes, Einstein en Ghandi waren vegetariër. Dus denken leidt misschien uiteindelijk inderdaad wel tot aanpassing van gedrag. 

Beter een bewuste burger die er niet naar leeft, dan iemand die er niet over wil denken. Zondigen mag en het leven moet wel leuk zijn … Hypocriet is beter dan ontkennen en wegkijken.

India heeft ruim 300 miljoen vegetariërs. Nederland telt 750.000 vegetariërs en daar zijn hele leuke bij. Als Flexitariër (part time vegetariër) zijn cool wordt of juist hot, dan helpt dat ook natuurlijk. Dus graag waardering voor de ecohelden, ook als je het zelf niet bent.

2010

Een nieuwjaarswens ! Wat hoop ik voor 2010 ? Voor “alle mensen” ? Ik hoop op meer balans in het denken. 

Het denken bepaalt de sfeer en de toekomst. Ik las eens een leuke anekdote van een zen meester, die sprak met iemand met hoogtevrees. Deze persoon deed bijzonder veel moeite om het fenomeen hoogtevrees uit te leggen. Tot de zen meester het begreep en zei: “Aahhh, it”s your mind !  But you can change it !” En zo is het. Je kunt kiezen hoe te denken en te leven. Ik sprak laatst iemand die vijf jaar gescheiden is, en nog steeds boos. Die niet haar eigen rol daarin onderzoekt. Dat hoeft nog niet eens. Maar uiteindelijk is het een keuze om boos te leven of om niet boos te leven. Bewust leven leidt eigenlijk per definitie tot positief en tolerant leven.

Ik was verrast door onze koningin. Die in haar kerststoespraak nogal kritisch was over de jeugd van tegenwoordig, en over de omgang met sms, twitter, hyves, internet en games.  Die meent dat deze media mensen van elkaar vervreemden en dat mensen daardoor niet echt in contact staan. 

Bijna niets is volmaakt goed.  Games kunnen verslavend zijn, en de hele dag achter een computer is niet gezond.  Veel games zijn echter heel goed om te doen.  Ze zijn goed voor de ontwikkeling van oog-hand coördinatie en ze zijn goed voor de hersenontwikkeling.  Deze media zijn vaak verbindend; mensen spelen samen en onderhouden contacten.  

De jeugd van tegenwoordig is van alle tijden.  In de senaat in het oude Rome werd ook hevig gediscussieerd over de (verdorven) jeugd van tegenwoordig. Waarom begrijpt onze koningin niet dat zij ver af staat van deze ontwikkelingen, en dat ze deze dus ook niet kan doorgronden en op waarde schatten ?

Waarschijnlijk doet deze jeugd weer iets beter dan de vorige jeugd.  Dat is bijna zeker voor mensen die geloven in vooruitgang zoals ik. Waarom vindt de koningin het nodig om de mogelijke keerzijde ongebalanceerd te benadrukken ?  Ik weet het antwoord niet.  Ik weet wel dat het een trend lijkt.  Lees de krant en je ziet dat 85% van de berichten negatief zijn. 

Een zekere mate van ontevredenheid is nodig om vooruitgang te boeken; noem het maar “creative dissatisfaction”.  Problemen onder het tapijt vegen is dom want die worden dan alleen maar groter.  “I prefer to have the fish on the table, so I can see where the smell comes from”.  Deze houding is een noodzakelijke voorwaarde voor vooruitgang.

Voor 2010 hoop ik toch op positivisme.  Als iedereen nu eens zou beginnen met de positieve aspecten van “iets” te onderzoeken, en pas daarna de keerzijde, dan zou de wereld vast beter worden. 

Ik weet niet meer welke van de verlichtingsdenker het heeft gezegd, maar ik denk Hegel.  In deze wereld is maar één ding volmaakt goed, en dat is de goede wil. 

Dus voor 2010 wens ik iedereen een goede wil, en eerst kijken naar de positieve kanten van alles wat zich voor doet.

Volgens Schopenhauer

Passeren waarheden drie fases:
1. Eerst wordt het ridicuul gevonden
2. Dan ontkend en geweldadig tegengewerkt
3. Dan aangenomen als evident.
Galileo Gallileï werd veroordeeld tot levenslang huisarrest toen hij publiceerde dat de aarde om de zon draait in plaast van andersom.